همشهریآنلاین - پروانه بندپی: فناوری هستهای در حوزه پزشکی ایران طی سالهای اخیر از یک ابزارِ صرفاً تشخیصی فراتر رفته و به یکی از ارکان درمانهای هدفمند بهویژه در سرطانها تبدیل شده است. امروز رادیوداروها نه تنها امکان تشخیص دقیقتر بیماریها را فراهم کردهاند، بلکه در برخی موارد مسیر درمانهای اختصاصی و هدفمند را نیز هموار کردهاند. درحالحاضر تعداد رادیوداروهای تولیدشده در کشور از ۷۶ مورد فراتر رفته و به گفته محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ۲۰ رادیوداروی جدید نیز تا پایان امسال وارد چرخه تولید خواهند شد.
دکتر وحید فرزانهفر، متخصص پزشکی هستهای درباره اهمیت و ماهیت رادیوداروها به همشهری میگوید: «رادیوداروها یک سری مواد رادیواکتیو هستند که با هدف تشخیص و درمان بیماریها طراحی و تولید میشوند. این ترکیبات از نظر نوع و میزان اشعه طوری طراحی شدهاند که بتوانند عملکردی کاملا هدفمند داشته باشند.»
به گفته این متخصص پزشکی هستهای «در حوزه تشخیص، رادیوداروها نقش کلیدی در تصویربرداریهای پیشرفته مانند پتاسکن دارند؛ روشی که به طور گسترده برای تشخیص سرطانها استفاده میشود. علاوه بر این در اسکنهای تخصصی قلب، استخوان، کلیه و تیروئید هم از این داروها استفاده میشود.»
او اضافه میکند: «بخشی از رادیوداروها جنبه درمانی هم دارند و با هدف تخریب سلولهای بیمار، بهویژه سلولهای توموری و سرطانی به کار میروند. همین ویژگی باعث شده که رادیوداروها امروز در درمان طیف متنوعی از سرطانها جایگاه مهمی پیدا کنند.»
تولید داخلی رادیوداروها؛ یک دستاورد راهبردی
تولید رادیوداروها به عنوان یک دستاورد مهم به شکل بومی در داخل کشور و بر اساس سفارش مراکز درمانی صورت میگیرد. سازمان انرژی اتمی حتی از صادرات این محصولات به چندین کشور هم خبر داده است. فرزانهفر درباره اهمیت تولید داخلی این داروها عنوان میکند: «توسعه رادیوداروها نتیجه سالها سرمایهگذاری و تلاش مستمر در کشور است و آنچه امروز شاهد آن هستیم، حاصل یک روند تدریجی و علمی است. طی سالهای اخیر این حوزه با شتاب بیشتری توسعه یافته و الان رادیوداروهای متعددی برای تشخیص و درمان بیماریهای مختلف در کشور استفاده میشوند.»
از سرطان پروستات تا آلزایمر
به گفته این متخصص پزشکی هستهای، تحول و جهش در پزشکی هستهای طی حدود ۳ دهه اخیر چشمگیر بوده؛ بهطوریکه از رادیوداروهای محدود گذشته، امروز به مجموعهای متنوع از داروهای تشخیصی و درمانی رسیدهایم.
او درباره کاربرد این داروها هم توضیح میدهد: از گذشته ما ید رادیواکتیو را داشتیم که برای تشخیص و درمان انواع بیماریهای تیروئید -خوشخیم و بدخیم_ استفاده میشد. مدتهای زیادی هم رادیوداروها محدود به همین ید رادیواکتیو بودند. اما از حدود 20 سال پیش جهشی در پزشکی هستهای ایجاد شد و رادیوداروهای مختلفی آمدند. امروز رادیوداروهای متنوعی داریم؛ برای درمان سرطان پروستات از PSMA و برای درمان برخی تومورها از ترکیبات DOTATATE استفاده میکنیم. برای متاستازهای دردناک استخوانی هم رادیوداروهای خاص وجود دارد و در کنترل التهاب مفاصل هم از داروهای ویژه بهره گرفته میشود. نوعی سرطان کودکان به نام نوروبلاستوم هم داریم که برای درمان آن و بیماریهای مشابه آن از رادیوداروی MIBG استفاده میشود.»
فرزانهفر ادامه میدهد: «در حوزه تشخیص هم دو گروه عمده رادیوداروها وجود دارد. بخشی در تصویربرداری PET به کار میروند و شناختهشدهترین آنها FDG است. علاوه بر این رادیوداروهای متنوع دیگری هم در دسترس قرار دارند که در تشخیص بیماریهایی مثل آلزایمر و همچنین برخی سرطانهای خاص از جمله سرطان پروستات کاربرد دارند.»
دسترسی گسترده به رادیوداروها در کشور
فرزانهفر درباره آمار دقیق رادیوداروهایی که در کشور استفاده میشود توضیح میدهد: «تنوع رادیوداروها در کشور بسیار بالا است؛ بیشتر از ۷۰ نوع از آنها در حال حاضر در دسترس هستند و در مراکز درمانی و تشخیصی مورد استفاده قرار میگیرند.»
نظر شما